พิธีกรรมเลี้ยงเจ้า / พิธีดงกรรม

วิทยากร     :    พ่อตาคำ ยาวิเลิง อายุ 55 ปี บ้านเลขที่ 206 หมู่ 1 ตำบลท่าข้าม อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย ผู้เก็บข้อมูล     :     กิตติมา รัศมี นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่ : 8 กรกฎาคม 2547

ผู้เก็บข้อมูลกับพ่อตาคำ ยาวิเลิง

กิตติมา : พ่อเคยเห็นผีไหมคะ พ่อตาคำ : เห็นนี่ เคยเห็นอยู่ แต่ว่าผีจะเป็นผีอะไรไม่รู้ เมื่อก่อนตอนเป็นเณร เจ้าอาวาสสั่งทำวัตรสวดมนต์ 10 โมง เจ้าอาวาสบอกให้ไปนอนก็นอนได้ พระยังจุดไฟตะเกียงอยู่ยังไม่นอน เปิดประตูไว้ ก็มีพระพุทธรูปอยู่นี่นะ เจ้าอาวาสก็จะนั่งสมาธิตามตะเกียง ใกล้ ๆ พระพุทธรูปแล้วเห็นผี กิตติมา : อย่างในหมู่บ้าน เขามีพิธีอะไรบ้าง ที่นับถือกัน พ่อตาคำ : ในหมู่บ้านที่นับถือกัน ก็เป็นเจ้าเมือง เจ้าจอม กิตติมา : พ่อพอจะรู้ไหมคะ พ่อตาคำ : เจ้าบ้าน เจ้าเมือง เรานี้ / อพยพมาจาก สิบสองปันนา / เจ้าจอมมาจาก 12 ปันนา ก็เลยมา ผี ลงเราก็จะเลี่ยงครึ่งหนึ่ง เลี้ยงใหญ่เลย เราจะเก็บเงินกัน ทั้ง หมู่บ้าน ถ้าว่าปีนี้ซื้อควาย กรรม 7 วัน เราก็จะอยู่กันไม่ได้ ไปไหนจะไม่ได้ทำงาน เราจะเล่นกัน ไปทำงานมา เอาฟืนที่ผ่ามา ก็ยังไม่ได้เอาเข้าบ้าน เราก็จะเล่นเข้ากรรม คนต่างบ้าน ก็จะมาเล่นด้วย แต่คนต่างบ้านจะเข้ากรรมไม่ได้ ปีหนึ่ง เอาควาย ปีที่ 2 เอาหมู กรรม 3 วัน เสร็จแล้วกลับมาเอาควาย กรรม 7 วัน นี่คือ ประเพณีที่บ้านเรานับถือ ไม่ว่า ลูกใครจะไปเรียนที่ไหน เราจะไปบนเจ้า จะไปสอบเราจะไปแก้บนไว้ บนหมู ถึงเวลาเราก็เอาหมูมาแก้บน ถ้าบนไก่ไปสอบเรียนจบแล้วไปสอบจะบนหมู เจ้าของเราจะช่วยมาก มาถึงแถวบ้านโล๊ค บ้านกลาง บ้านดอน มากันมาก กิตติมา : เขาเรียกพิธีอะไรค่ะ พ่อตาคำ : เรียกพิธีกรรมเลี้ยงเจ้า เจ้าเรานี่ก็จะมีการเข้ากรรมผีก็มาเข้าทรงมีกี่ตน 6 - 7 ตนก็มากัน ส่วนในตอนกลางคืนก็จะมีการจับลื้อ เชิญเจ้าลงมา กิตติมา : ที่ไหนค่ะพ่อ พ่อตาคำ : บ้านที่มีศพครั้งที่แล้วบ้านหลังนั้นเป็นแม่ที่นั่งเดือน ๆ จะไปเลี้ยงในตอนกลางวัน พอตอนกลางคืนก็มีการละเล่นเชิญเจ้าลงมาเล่น จะมีการจับลื้อเป่าปี่ พอเจ้าเข้าก็จะเล่นกันใส่ผ้าชุดยาว กิตติมา : ตะเหลวคืออะไร เกี่ยวกับพิธีนี้หรือเปล่า พ่อตาคำ : อันดับ 1 เกี่ยวกับพิธีกรรมนี้แหละ ถ้าออกจากกรรมก็สานตะเหลว ปักไว้ หน้าบ้านตรงทางเข้า ถ้าเข้ามาก็จะปรับ ถ้าไม่มีตะเหลวเขาเข้ามาก็ว่าไม่ได้ กิตติมา : อย่างที่ว่าไม่ให้เขาเข้า คือ คนหรือผี พ่อตาคำ : คน ไม่ให้คนต่างบ้านเข้า เดี๋ยวนี้เจริญหมดแล้ว หนทางห้ามไม่ได้ กิตติมา : นอกจากอยู่ในพิธีกรรมแล้วยังเกี่ยวข้องกับอะไรอีก พ่อตาคำ : สมัยก่อนถ้าคลอนลูกจะปักไว้หน้าประตูรั้ว ถ้าคนป่วยมากจะเอาไม้อ้อมาสานแล้วเอาคนป่วยมาปัก กิตติมา : เขากันอะไรพ่อ พ่อตาคำ : กันผี สมมติว่าเราไปนอนป่า เราไม่มีคาถาเลย เราสานตะเหลวไปปัก 4 ทิศ ไม่มีอะไรมารบกวนเลย กิตติมา : งานศพเขาใช้ไหม พ่อตาคำ : ไม่ใช้ ตะเหลวนี่ก็สำคัญอยู่ กลับขึ้นบน

ชวนกันเป็นชาวคติชน || การศึกษาความเชื่อฯ