ผีเจ้าบ้าน

วิทยากร    :  พ่ออุ้ยปี๋ เครือบุญ 77 ปี อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา ผู้เก็บข้อมูล    :  นางสาวเกษฏาภรณ์ ศรีบัวบาน นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547

พ่ออุ้ยปี๋ เครือบุญ / ผู้ประกอบพิธี

ผีเจ้าบ้าน คือสิ่งที่ชาวบ้านเคารพนับถือในแต่ละหมู่บ้าน ผีเจ้าบ้านจะดูแลต่อไปนี้ - ปกครองบ้าน จองห่มที่ - ปัดเป่าเคราะห์ นามสามสี่ ภัยอันตราย - บนบาน หอผีเจ้าบ้าน ความเป็นมาของความเชื่อ เดิมมีคนอาศัยอยู่ในหมู่บ้านคนหนึ่งชื่อ "ปู่ขี้กอ" ได้เสียชีวิตลง และได้กลายไปเป็น "ผีเจ้าบ้าน" ซึ่งชาวบ้านให้ความเคารพนับถือว่า ปกครองบ้าน ปัดเป่าเคราะห์ ภัยอันตราย โดยชาวบ้านจะมีประเพณี "เลี้ยงผีเจ้าบ้าน" ในเดือน 4 เหนือของทุกปีสืบต่อมาตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน ความเชื่อเรื่องการบนบาน ถ้าบนบานผีเจ้าบ้านแล้วจะได้สมกับที่ต้องการ เมื่อได้แล้วจะต้องมาแก้บน เรื่องที่บนเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันทั่วไป เช่น - สอบเรียนต่อ - สมัครเข้าทำงาน - คัดเลือกทหาร - ของหาย - ค้าขาย - กิจการงานต่าง ๆ ช่วงเวลาในการบนบานผีเจ้าบ้าน ทุกวันตั้งแต่เช้าจนถึงเก้าโมงเช้า ยกเว้นวันพระ พร้อมขันตั้งมีดอกไม้ ธูปเทียน เงิน 30 บาท เพื่อเชิญท่าน เครื่องประกอบในการบนผีเจ้าบ้าน - ดอกไม้ ธูป เทียน - เงินค่าขันตั้ง 30 บาท - ค่าขึ้นครู 100 บาท - ถ้าไม่ได้ตามที่บนไว้ก็จะคืนเงินค่าขึ้นครูให้ผู้บน เรียกว่า "การปลดขันตั้ง" เครื่องเซ่น และการประกอบพิธีกรรม - การแก้บน หัวหมู เหล้า ของคาว ของหวาน - พิธีการเลี้ยงผีประจำปี เหล้าไห ไก่คู่ ของคาว ของหวาน ผลไม้ - ในการบนบานก็ให้นึกถึงคุณของพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ คำกล่าวในพิธีเลี้ยงและบนผีเจ้าบ้าน คำระลึกถึงคุณ .......สาธุ สาธุ ขอเจินเทวดา เบียงหอปราสาท ขอข้ามีอำนาจ มีความประจักษ์ ขอข้าได้เป๋นคนอู้ คนล็วก เบียงฟ้าต๋นใหญ่ กอนข้าเป๋นคนไพร่ ขอข้าพเจ้าได้แตนเมือง ก้ำฟ้าเต๊อะ....... คำขอบคุณ .......สาธุ สาธุ ขอคุณพระพุทธ ขอคุณพระธรรม ขอคุณพระสงฆ์ ขอคุณพระบิดามาดา ครูบาอาจารย์ มหาปราสาท ขรรค์รัฐธรรมนูญ ขอจงดลบันดาล ขอให้ข้าพเจ้ามีความสุข ความเจริญเทอญ...... คำปูจาไฟ (บูชา) .......สาธุ สาธุ ขอเชิญเทวดา ต่อหน้าพระพุทธ ต่อหน้าพระธรรม ต่อหน้าพระสงฆ์ เต๊อะ...... -- คำเหล่านี้ถือเป็นคำที่จะช่วยคุ้มครองปกป้องตนเองให้เจริญ -- กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :   คุณยายบาง ไก่งาม ปัจจุบันอายุ 87 ปี บ้านเลขที่ 90 หมู่ 3 ตำบลต๋อม อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ผู้เก็บข้อมูล    :  นายชูเกียรติ จันทร์ผ่องศรี นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547	ผู้เก็บข้อมูล กับ คุณยายบาง ไก่งาม
ผีเจ้าบ้าน : เป็นผีที่ปกปักรักษาคนที่อยู่ในบ้าน จะมีประเพณีเลี้ยงผีในเดือน 9 จะมีสำรับอาหารที่มาเลี้ยงจำพวก ไก่ หัวหมูต้ม เหล้า ฯลฯ กลับขึ้นบน

ชวนกันเป็นชาวคติชน || การศึกษาความเชื่อฯ