ตำนานชาวอาข่า

วิทยากร        :      นายอาเสาะ เชอมือ อายุ 58 ปี บ้านห้วยหม้อ หมู่ 14 ตำบลแม่สลองใน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ผู้เก็บข้อมูล    :     จักรกฤช ณ เชียงใหม่ นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547

นายอาเสาะ เชอมือ

ชายคนหนึ่งมีลูกชาย 2 คน วันหนึ่งพ่อได้ล้มป่วยลง และลูกชายก็ไม่ยอมดูแล จึงคิดที่จะเอาพ่อไปขาย จึงเดินทางเพื่อนำพ่อไปขาย มาถึงภูเขาลูกหนึ่งพบกับนกที่กำลังนำอาหารป้อนลูกนกอยู่ นกจึงถามชาย 2 คนนั้นว่ากำลังจะไปไหน ชาย 2 คนนั้นจึงบอกว่า จะนำพ่อไปขาย นกจึงพูดขึ้นว่าเมื่อก่อนนี้พ่อของเธอก็เคยป้อนอาหารให้กับชาย 2 คนนี้เช่นกัน ชายทั้งสองก็สำนึกได้เลยพาพ่อกลับบ้านไปดูแล และนำสุ่มไก่ครอบพ่อไว้ไม่ให้ไปไหน เพราะพ่อเดินไม่ได้ มีวันหนึ่ง ชายทั้ง 2 ไปทำไร่ พอกลับมาไม่พบพ่อก็ออกตามหา คิดว่าพ่อไปอาบน้ำ แต่ก็ไม่เจอ คิดว่าพ่อคงตกน้ำไปและมีพญานาคจับตัวพ่อไป จึงตีมีดอยู่ริมฝั่งแม่น้ำและเผามีดให้ร้อน นำมีดจุ่มลงไปในแม่น้ำเพื่อให้พญานาคร้อนและขึ้นมา ในขณะที่นำมีดร้อน ๆ จุ่มลงไม่ในแม่น้ำก็ไปถูกปลา ทำให้ปลามีลาย ปลาก็บอกว่าร้อนมาก และพญานาคก็ร้อนทนไม่ไหวกำลังจะขึ้นมาแล้ว มีดร้อนนั้นก็ไปถูกปลาอีกชนิดคือปลาหัวกลม ทำให้หัวปลานั้นแข็ง และปูที่อยู่ในน้ำก็เกิดความร้อนจึงโผล่ขึ้นมา ชายคนนั้นคิดว่าเป็นพญานาคจึงเอามีดฟันถูกก้ามปู ทำให้ก้ามปูแยกเป็น 2 แฉกและมีรอยหยักเพราะมีดนั้นไม่คม หลังจากนั้นพญานาคก็โผล่ขึ้นมา ชายทั้ง 2 จึงถามว่า พ่อของตนไปไหน พญานาคจึงบอกว่าพ่อของเธอลอยตามน้ำไป ไม่ต้องไปตามหาแล้วพญานาคจะให้เงินทอง แต่ชายทั้ง 2 ไม่ยอม พญานาคจึงให้เรือไป และบอกว่าถ้าเจอชิ้นเนื้อให้ยกขึ้นและตัดทันทีก็จะพบพ่อ ชายทั้ง 2 ก็ขึ้นเรือออกตามหาพ่อ พอลอยไปตามน้ำก็พบชิ้นเนื้อ และแล้วชายทั้งสองก็ตัดชิ้นเนื้อทันทีโดยวางชิ้นเนื้อไว้กับท้องเรือ ทันทีนั้นเรือก็แยกออกเป็นสองส่วน คนพี่ลอยทวนน้ำขึ้นไป คนน้องลอยตามน้ำลงไปเรื่อยๆ และคนน้องไปเจอหมู่บ้านแห่งหนึ่งซึ่งเงียบสงัดผิดปกติเนื่องจากโดนผีมาทำร้ายและกินเป็นอาหาร ชายผู้น้องเลยเดินสำรวจบริเวณหมู่บ้าน และในหมู่บ้านนั้นเองยังมีชายอีกหนึ่งคนที่รอดชีวิตมาได้เพราะว่าเขาไปแอบอยู่ในรางให้อาหารของหมู ชายผู้นั้นบอกกับชายผู้น้องว่าบ้านของผีอยู่ท้ายหมู่บ้าน ชายผู้น้องจึงได้แอบตามผีไปโดยผีไม่รู้ตัว และได้ไปแอบฟังผีสนทนากับลูกผีว่า ลูกผี แม่ทำไมไม่เอาอาหารกลับมาให้พวกเรา แม่ผี ตอนนี้คนตายไปหมดแล้วเราต้องอดอาหารสักพัก จนกว่าจะมีผู้คนผ่านมาแถวนี้แล้วเอาด้ามมีดกระแทกพื้นดิน คนพวกนั้นจึงจะฟื้นคืนชีพมาอีกครั้ง ชายผู้น้องได้ยินเช่นนั้นก็เลยกระแทกด้ามมีดกับพื้นดินคนในหมู่บ้านจึงฟื้นคืนชีพขึ้นมาอีกครั้ง จากนั้นชายผู้น้องก็ออกเดินทางเพื่อตามหาพี่ชายของตนต่อไป ระหว่างทางนั้นก็ได้เจอลิงกำลังซักเสื้อผ้า เขาจำได้ว่านั่นเป็นเสื้อผ้าของพี่ชายจึงเข้าไปสอบถามลิงว่าพี่ชายของตนนั้นอยู่ที่ไหน แต่พูดกันไม่รู้เรื่องชายผู้น้องโมโหจึงฆ่าลิงตัวนั้นตาย แล้วเขาก็เดินทางต่อไป และได้พบกับพี่ชายซึ่งอยู่บนต้นไม้และลูกน้อยของเขาซึ่งเป็นลิง น้องชายบอกให้พี่ลงมาข้างล่างจะได้ไปตามหาพ่อด้วยกัน พี่ชายบอกว่าจะทิ้งลูกเล็ก ๆ ไปได้ยังไง น้องชายบอกว่าให้เอาลูกลงมาด้วย แต่ลูกพี่ยังเล็กยังเดินไม่ได้ น้องชายบอกให้โยนลงมาเขาจะรับให้เอง โดยใช้เสื้อของตนขึงออกรอรับลูกลิงของพี่ชาย พี่ชายก็เลยโยนลูกตัวที่ 1 ลงมาน้องชายก็แกล้งทำเป็นรับไม่ได้ ลูกลิงน้อยก็ตกลงสู่พื้นและตายทันที พี่ชายขอร้องน้องว่ารับให้ดี ๆ จับเสื้อให้แน่น ๆ น้องก็รับปากว่าจะรับให้ได้ แต่แล้วพอพี่โยนลูกลิงลงมาเขาก็แกล้งทำหล่นอีกทำให้ลูกลิงตายอีก ถึงลูกตัวสุดท้ายพี่ชายก็บอกให้เอาใบบอนมารับ ปรากฎว่าลูกลิงนั้นก็ทะลุตกลงไปตายอีก พี่ชายก็เสียใจแต่ด้วยความคิดถึงพ่อต้องจำใจเดินทางเพื่อติดตามพ่อต่อไป ไปถึงสถานที่แห่งหนึ่งใกล้แม่น้ำ น้องชายก็บอกให้พี่ชายว่า จะขุดหลุมเพื่อให้ทะลุไปอีกด้านหนึ่งของแผ่นดิน และเมื่อขุดหลุมแล้วให้ช่วยกันเหยียบดินไว้ ปรากฏว่าพี่ชายไม่ทำตาม ครั้งที่ 1 ครั้งที่ 2 พอถึงครั้งที่ 3 ก็พากันเหยียบทำให้ตกลงไปในหลุม และตกลงไปบนหลังคาบ้านของหมู่บ้านพญานาค หญิงสาวเจ้าของบ้านก็ส่งเสียงตกใจว่าใครมาทำอะไร ชายทั้ง 2 คนก็บอกว่าเราเองเป็นหลาน น้าไม่ต้องกลัวเราหลอก เราสองคนมาตามหาพ่อ หญิงสาวนั้นก็นึกว่าเป็นญาติจริง ๆ จึงให้พักอาศัย หญิงสาวคนนี้มีสามีเป็นพญานาค มีวันหนึ่งพญานาคให้ไปถางหญ้าเพื่อปลูกพืช ให้เสร็จภายใน 1 วัน แต่มีพื้นที่กว้างมาก ชายทั้งสองคนสงสัยว่าจะเสร็จได้อย่างไร พญานาคบอกว่าเพียงแต่ท่านนำมีด 9 เล่ม ไปวางไว้ 9 จุด และอธิษฐานมีด 9 เล่มก็จะทำงานเองเสร็จในพริบตา และชายทั้งสองก็ทำตาม วันต่อมาหญิงสาวได้นำเมล็ดพืช 9 ตะกร้าให้ชายทั้งสองไปปลูกให้เสร็จในวันเดียว ชายทั้งสองจึงนำตะกร้าทั้ง 9 ไปวางไว้ตามจุดต่าง ๆ บังเอิญพญานาคกลับมาพบเข้าพญานาคบอกว่าวันนี้เป็นวันไม่ดี ปลูกพืชไม่ได้ให้นำตะกร้ากลับมา ขณะนั้นอีกา 3 ตัวได้บินมาคาบเมล็ดพืชไปจำนวน 3 เมล็ด ทำให้เมล็ดพืชไม่ครบที่จะปลูก พญานาคจึงแนะนำให้นำธนู 3 ดอก โดยเลือกธนูที่อยู่ตรงกลางยิงนกตัวที่เกาะอยู่ตรงกลาง ชายทั้งสองก็ทำตาม ปรากฏว่านกตกลงไปในน้ำและปลาก็กินนกตัวนั้น พญานาคจึงบอกให้นำแห มา 6 ปาก ทอดปลาจึงได้ปลาตัวที่กินนกนั้นขึ้นมา แล้วนำมาผ่าท้อง ชายทั้งสองจึงได้ทั้งปลา นก และเมล็ดพืช จึงแบ่งปลาให้กับเพื่อนบ้านทุกคนเอาไปกิน จากตำนานที่เล่าสืบกันมาจึงเป็นประเพณีอาข่าที่เมื่อไปล่าสัตว์มาได้และนำมาผ่าท้องที่นอกชายคาของบ้าน และก็จะแบ่งปันเนื้อสัตว์นั้น ให้กับเพื่อนบ้านหรือคนที่มามุงดูกลับไปทุกคน กลับขึ้นบน

ชวนกันเป็นชาวคติชน || การศึกษาความเชื่อฯ