ความเชื่อเรื่องการเผาผี (เผาศพ) การบอกกล่าวเซี้ยงเมี้ยง

วิทยากร    :  ลุงเสริฐ ศรีไว อายุ 64 ปี อยู่บ้านเลขที่ 21 หมู่ 17 ตำบลเวียงอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย มีอาชีพดู เแลการเผาศพ (สัปเหรอ) ผู้เก็บข้อมูล    :  นายเกษียร มะโนชัย นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547

ลุงเสริฐ ศรีไว

ความเชื่อเรื่องการบอกเจ้าที่ป่าช้า ลุงเสริฐบอกว่ามีมาตั้งแต่โบราณ ลุงเสริฐเริ่มทำหน้าที่รับจ้างฝังศพตั้งแต่อายุได้ประมาณ 17 ปี สาเหตุที่ต้องทำงานนี้เพราะยากจนและทำงานฝังศพ เผาศพได้เงินดีกว่าทำงานอย่างอื่น ถ้าหากมีทุกวันลุงเสริฐบอกว่าชีวิตนี้จะไม่ยากจน ปัจจุบันนี้ได้ค่าแรงจากเผาศพ ศพละ 120 บาท สมัยเมื่อ 30 ปีก่อนจะใช้การฝังจะได้ค่าแรง ศพ ละ 20 บาท 50 บาท ชีวิตนี้ลุงเสริฐไม่เคยถูกผีหลอก หรือนอนฝันเรื่องผีเลย แต่เชื่อว่าผีมีจริงในโลก สิ่งที่ลุงเสริฐทำอาชีพอยู่กับผีมา 40 กว่าปี ที่เชื่อมาตลอดคือเรื่องของเจ้าที่ หรือเจ้าป่า (ภาษาพื้นบ้านเรียกว่า เซี้ยงเมี้ยง) พิธีการฝังศพ ทุกครั้งที่มีการฝังศพในสมัยก่อนจะบอกกล่าวเจ้าที่ก่อนฝังว่า เจ้าที่เจ้าทางเฮ้ย วันนี้จะได้เอานาย (บอกชื่อคนตาย) . .มาฝัง เจ้าที่เจ้าทางจะให้ฝังตรงไหนดี แล้วนำไขเป็ดดิบมากลิ้งไปข้างหน้าไขหยุดตรงไหนก็จะเริ่มขุดทันทันจะเป็นหิน ต้นไม้ ที่ดินแข็งมากขนาดไหนก็ต้องขุด หลุมจะต้องขุดลงประมาณศอกครึ่ง (75 เซนติเมตร) แล้วนำสพลงสู่หลุมก่อนจะฝังก็ต้องบอกกล่าวขอขมาศพโดยนำดอกไม้ ธูปเทียน มาไว้ที่หน้าอกศพ แล้วกล่าวว่า ขอสุมาลาโทษเน้อที่ได้นำเอาร่างวิญญาณมาฝังไว้ที่นี้ ก็ขอให้ไปสู่สุคติเทอญ ในการนำศพไปฝังในสมัยก่อนถ้าหากตายกลางวันต้องเอาไปฝังในวันนั้น ถ้าหากฝังไม่ทันก็จะนำไปฝังในวันรุ่งขึ้น สาเหตุที่ต้องรีบฝังเพราะว่า ไม่มียาฉีดศพ ไม่มีการสวดศพ และที่สำคัญคือการกลัวผีและกลัวโรคระบาด พิธีการเผาศพ ถ้าหากมีคนตายในหมู่บ้านทุกครั้งลุงเสริฐจำหน้าที่ในการเผาในปี พ.ศ. 2546 ลุงเสริฐทำการเผามาแล้ว 453 ศพ ในปีพ.ศ. 2547 นี้ ผ่านมา 6 เดือนเผาไป 311 ศพ ในปัจจุบันนี้ลุงเสริฐบอกว่าทำง่ายเพราะว่ามีเมรุเผา สะดวกรวดเร็วไหม้หมด ทำการเผาปิดเมรุก็รอสังเกตุการณ์ประมาณ 1 ชั่วโมง เช้าวันรุ่งขึ้นก็มาเปิดเอากระดูกไปทำบุญตามประเพณีได้เลย การเผาในสมัยก่อนต้องใช้ไม้ และยางรถยนต์ช่วยเผาถึงจะหมด บางศพถ้าคนอ้วนๆ การเผาไหม้จะยากมาต้องใช้ฟืนจำนวนมาก บางครั้งต้องรอจนมืด ถ้าหากฝนตกจะลำบากมากต้องหายางรถยนต์และฟืนใว้มากๆ ถ้าหากศพไหนเผาไม่ไหม้บางศพต้องใช้ขวานฟันขา ลำตัวให้ขาดเพื่อจะไหม้ได้เร็วขึ้น การเผาศพแต่ละครั้งจะทำอะไรตามพิธีกรรมที่มีมาแต่โบณาณ จะขอสุมาศพทุกครั้ง จะเอาข้าวของต่างๆต้องบอกทุกครั้ง ความเชื่อในการบอกกล่าวเจ้าที่เจ้าทาง (บอกเซี้ยงเมี้ยง) ก่อนที่จะมีการนำศพมาเผาสัปเหรอจะบอกกล่าว โดยมีสิ่งของดังนี้ ดอกไม้ ธูป เทียน เหล้า น้ำ ข้าว อาหารสักเล็กน้อย แล้วพูดว่า เจ้าที่เจ้าทางเอ้ย พญาเซี้ยงเมี้ยงเฮ้อวันนี้จะได้นำศพนาย มาเผา ก็ขอให้ดูแลอย่าได้ทำอะไรใคร อย่าได้ให้ฝนตกฟ้าร้อง ถ้าหากบอกกล่าวแล้วลุงเสริฐมีความเชื่อว่า ใครที่มาในป่าช้าผีจะไม่ทำอะไรให้ ไม่ว่าจะเข้าฝันหรือฝันร้ายจะไม่เกิดขึ้น ลุงเสริฐทำอาชีพสัปเหรอมาไม่เคยถูกผีหลอกไม่เคย ฝันร้ายใดๆทั้งสิ้นและในชีวิตลุงเสริฐไม่เคยเจ็บเป็นป่วยไข้เลย ลุงเสริฐเชื่อว่าเพราะเรานับถือเซี้ยงเมี้ยง (ไม่เคยลบหลู่เรื่องผีสาง เทวดา) กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :   นายสมศักดิ์ คำมี เกิดวันที่ 26 กรกฎาคม 2506 ปัจจุบันอายุ 41 ปี บ้านเลขที่ 243/3 หมู่ 9 ต.ท่าวังทอง อ.เมือง จ.พะเยา ผู้เก็บข้อมูล    :  นายชูเกียรติ จันทร์ผ่องศรี นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547

ผู้เก็บข้อมูล กับ นายสมศักดิ์ คำมี

นายสมศักดิ์ คำมี อาชีพ สัปเร่อ ของวัดป่าแดด ,วัดป่าแดง ,วัดผาธรรมนิมิต มาเป็นเวลา 21 ปี ก่อนเผาศพ จะมี หมาก 1 คำ พลู 1 ใบ ข้าว 1 ปั้น กล้วย 1 ลูก มาขอสูมาปู้เสี้ยงเมี้ยง สำหรับคนที่สักยัญ จะเผายาก วิธีการแก้สำหรับศพที่เผายากทำโดย 1. เอา “ผักขมหนามส้ม” 7 ยอด ถ้าไม่มีก็เอา “ผักบุ้ง” 7 ยอด โดยใส่ในเตาเผา 2. เอาปัสสาวะของสัปเร่อ รดศพ (แต่ปัจจุบันนี้ไม่ทำแล้ว เพราะถือว่าเป็นของต่ำ) การเผาผี ห้ามไม่ให้ใช้ไม้ส้มเห็ด มาเผาศพ เพราะถ้าใช้ไม้นี้เผา ศพจะลุกขึ้น หรือแข้ง ขา จะยกขึ้น ข้อสังเกตว่าก่อนจะมีคนตาย จะมี “นกแสก” มาบินผ่านหน้าบ้านแล้วร้องผ่านไปมา ถ้าเขาขานรับว่า “รู้แล้ว”นกนั้นก็จะบินหายไป สังเกตดูถ้ามีนกบินมาสัก 2-3 วัน ก็จะมีคนมาบอกมาไปเผาศพ นายสมศักดิ์ ฝึกมาตั้งแต่อายุ 13 ปี ตอนนี้รับใช้ราษฎรที่ตาย ศรัทธาวัดป่าแดงบุญนาค, วัดป่าแดด, วัดผาธรรมนิมิต การที่เอามะพร้าวมาล้างหน้าศพ เพราะน้ำมะพร้าว เป็นน้ำบริสุทธิ์ น้ำทิพย์ น้ำจันทร์ ได้ค่าจ้างเผาศพ ถ้าเป็นศรัทธาวัดป่าแดง ศพละ 300-400 บาท (ใช้ฟืนเผา) ถ้าเป็นศรัทธาวัดป่าแดด ศพละ 200 บาท (ใช้ถ่านเผา) ศพผู้หญิงเผาง่ายกว่าศพผู้ชาย และคนที่เป็นขี้เหล้าถ้าตายจะเผายาก เพราะปอดเป็นน้ำ ศพคนอ้วน จะไหม้ง่ายกว่าศพคนผอม เพราะไขมันเยอะ ผู้ชายใช้เวลาเผาประมาณ 3 ชั่วโมง สำหรับผู้หญิงใช้เวลาเผาประมาณ 2 ชั่วโมง สรุปแล้ว ผี ไม่เชื่อแต่อย่าหลบหลู่ กลับขึ้นบน

 

ชวนกันเป็นชาวคติชน || การศึกษาความเชื่อฯ