ผีกะ, ผีก๊ะ, ผีปอบ

วิทยากร     :    นายเลิศ ไชยประเสริฐ อายุ 83 ปี บ้านเลขที่ 40 หมู่ 3 ต.ท่าสาย อ.เมือง จ. เชียงราย ผู้เก็บข้อมูล     :     นางกรกรช ไชยประเสริฐ นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่ : สิงหาคม 2547

ผู้เก็บข้อมูลกับ นายเลิศ ไชยประเสริฐ

ความเป็นมา ผีกะ (ผีปอบ) เคยมาก่อนมาหลัง เขามาหาไปมันออกปากว่าให้ชาวบ้านที่เขามาชุ่ม เขาว่าเอาหมอมา เสกมีด มีดหมอแหกแทงมันก็หุ๋ย (ร้อง) หุ๋ยอยู่ไหนอยู่นั่นอยู่นี้ มาทำไมมันเอาของมาก็ดี (ขโมยของมา) มาโตยมัน มันพูดแล้วเดียวมันก็ฮากอั๊ว (อาเจียน) ออกไปแปลว่าผีกะออก การปราบผีกะเอาอะไรไล่มัน มีมีดแหก หรือ มนต์น้ำให้มันกินมันไม่กินขอก็อนุญาตให้มัน ออกปากว่าเป็นผีกะของใครบอกว่าลูกมาอย่างใด ชื่ออย่างนั้น บ้านเรามีก็แต่โบราณ สมมุติว่าบ้านนั้นเป็นผีกะ มันเอาวิญญาณไปเข้าคนอื่น ผีกะมีบ้านเรามีใครบ้าง มันขายหน้าอย่างใด เราไปแอ่วบ้านเปิ่น มันจะเข้าเปิ่นบอกว่าหมอนั่นเป็นผีกะ ผีแลกหน้า ข้าแลกชื่อ มันเอาชื่อไปเสีย เดี๋ยวนี้ไม่ค่อยมีแล้ว สมัยโน้นมีทางใต้มีทางเหนือไม่มี บ้านเฮาไม่มีแล้ว มันไม่เข้าใคร ก่อน ๆ มาแล้ว เข้าเก่งๆ มันตายไปแล้วชื่อ ป้าเต็ม เดี๋ยวนี้ไม่มีผีแล้วอายุประมาณ 70-80 ปี จันตา นั้นเป็นทางแม่ พอแม่ตายก็หายไป ก็เงียบไป เขาเอาอะไรเลี้ยงผีกะ ไม่ให้ไปกินคนอื่น มีกระดูกมีไก่ ลาบให้กิน เลี้ยงผีปู่ย่า ก็ไม่ให้กินมันก็จะไปทำคนอื่น ขายหน้าเจ้าของ นกเค้าแมว ร้อง สมัยโบราณถ้านกเค้าแมวมาร้อง กู๊ก ๆ แสดงว่าผีกะจะมา มันเป็นผู้นำทางนกเค้าแมว มาสัญญาคนนี้ วันพรุ่งนี้จะมาแอ่วหาเน้อคนเป็นผีกะ กลางคืนจะเป็นบ่าวเป็นสาวรูปร่างจะงาม มันบังจะเลียหน้าเลียตา โดยมากคนทางใต้จะเลี้ยงผี ทางเหนือไม่ค่อยมีเช่นคนเล่นลิเกละครแสดงนั้นแสดงนี้ เขาต้องบน ผีมาเลียหน้าตา พระเอกนางเอกพวกนี้ ใช้ผีทั้งนั้น ทำให้งามแต่ก่อนเป็นหมอไล่ผี เดี๋ยวนี้ไม่มีผีให้ไล่แล้วถ้าไปก็ได้สตางค์ เดี๋ยวนี้ไม่มีผีก็ไม่มีสตางค์ กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :  พ่อน้อยคำ ยาผัด อายุ 70 อยู่บ้านเลขที่ 7 หมู่ 5 ตำบลหงาว อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย เป็นมีความรู้ความสามารถในการเอาผีออกจากร่าง ผู้เก็บข้อมูล    :  นายเกษียร มะโนชัย นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547

พ่อน้อยคำ ยาผัด

เรื่องราวของผีเท่าที่พ่อน้อยคำรู้มาว่า ได้ยินเล่าขานกันมาตั้งแต่ลุงเป็นเด็กนั่นก็หมายความว่าลุงน้อนคำเชื่อว่าผีมีจริงตั้งแต่ท่านจำความได้ ผีในโลกนี้ลุงน้อยรู้จักหลายประเภท แต่ผีที่ลุงน้อยเชื่อและพบบ่อยที่สุดคือผีก๊ะ (ผีปอบ) ลุงน้อยคำรู้จักผีปอบ ตั้งแต่เกิดมา เพราะเคยเห็นผีปอบเข้าสิงคนในหมู่บ้านระแวกใกล้เคียงบ่อย และชอบตามคุณปู่ไปปราบผีก๊ะอยู่เป็นประจำ จนทำให้ลุงน้อยคำต้องเรียนรู้วิชากันผี (บังตาผี) และสิ่งที่ลุงน้อยต้องเรียนรู้จนเก่งกล้าสามารถคือเรื่อง การปราบผีก๊ะ (เอาผีออกจากร่าง) การปราบผีของลุงน้อยทำมาประมาณ 50 กว่าปีแล้วและทำได้สำเร็จทุกครั้ง โดยเฉพาะผีก๊ะ (ปอบ) ชาวบ้านระเวกนั้นเชื่อว่าลุงน้อยคำเก่งที่สุด จนชาวบ้านเรียกว่าหมอผี บางครั้งคนที่โดนผีสิงไปหาหมอผีคนอื่นไม่หาย (ผีไม่ยอมออก) ต้องมาหาลุงน้อย ปัจจุบันนี้แถว ๆ อำเภอเทิง ถ้าหากใครถูกผีก๊ะเข้าสิง ต้องมาหาลุงน้อยคำ ที่บ้านท่าข้ามทุกคน ลุงน้อยคำกล่าวว่าตั้งแต่ทำมาผียอมทุกรายแต่ผีที่เอาออกยากมากคือผีก๊ะหงอน ผีก๊ะ มี2 ชนิด (ผีปอบ) 1. ผีก๊ะ (ผีปอบธรรมดา) 2. ผีก๊ะหงอน ผีปอบหงอน มีหัวคล้ายหงอนไก่) 3. การทำพิธีการเอาผีออกจากร่าง - เตรียม น้ำมนต์ ปูเลย ส้มป่อย เทียน 8 คู่ ผ้าขาว ผ้าแดง พลู หมาก ข้างสาร ไข่เป็ด 5 ฟอง - ค่าทำพิธี 32 บาท นอกเหนือจากนั้นแล้วแต่จะให้ การทำพิธี หมอผี มนต์ คาถา อมปุกปุกๆ พุธธังสะระนัง ตั๋วยะ ตุติยัง อมปุกปุกๆ พุธธังสะระนังตั๋วหาย ตุติยัง (มีในเทป) ถามว่าเองเป็นใครให้ออกไป ถ้าไม่ออกกูจะฆ่ามึง ถ้าไม่ออกจะท่อคาถาหลายๆรอบจะใช้ข้าวสารปา ถ้าเป็นผีกะหงอน ถ้าหากไม้ยอมออก จะนำปูเลยมาเหลาให้หัวแหลม ๆ แทง ถ้าไม่ไปกูจะฆ่ามึง แล้งผีจะออกจากร่างเอง สาเหตุที่ผีก๊ะเข้าสิง 1.คนเราไปด่าคนที่มีผีก๊ะอญู่ในตัว 2 ผีโมโห 4. คนที่มีผีอยู่ในร่างมาขออะไรเราต้องให้เขา 5. ผีไม่ชอบเรา ลุงน้อยคำบอกว่าเวลาเข้าป่าควรจะท่องคาถาเพื่อปิดหูปิดตาผีไม่ให้เห็นเรา ให้ท่อง 3 รอบ แล้วเอาใบไม้ปิดรูอะไรไว้ก็ได้ทีมีบนดิน เรียกว่าคาถาปิดปากผี อมพะกึ๊ก อมพะก๊ะ อมพะงับ (ข้อความมีในเทป) กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :  แม่มิด ปัญจะจอม อายุ 76 ปี บ้านเลขที่ 10 หมู่ที่ 6 ต. ขุนควร อ. ปง จ. พะเยา ผู้เก็บข้อมูล    :  นางสาวจันมิตร หล่อวงศ์ นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547

ผู้เก็บข้อมูลกับแม่มิด ปัญจะจอม

จากประสบการณ์ที่พอจะรู้ และประสบมาผู้เฒ่าผู้แก่ที่เล่าขานกันมา เล่าว่า ผีกะนี้จะมีเป็นบางครอบครัวที่เขาได้เลี้ยง และสืบทอดกันมา และปัจจุบันก็ยังมีอยู่ อาจจะเป็นประเพณีของต้นตระกูลที่เลี้ยงมา บอกว่าถ้าหากเลี้ยงไม่ดีก็จะเป็นภัยแก่ตัวเอง โดยการจะไปทำให้ผู้อื่นต้องมีอันเป็นไปในด้านที่ไม่รู้สึกตัว (เรียกว่าผีเข้า) เวลาเขาถามผู้ที่ถูกผีเข้าจะตอบโดยที่ตัวเองไม่รู้ เช่นเขาถามว่า ใครใช้ให้มาเข้า คนที่ถูกผีเข้าก็จะตอบเป็นตัวบุคคลที่เลี้ยงผี แล้วเลี้ยงไม่ดีเลี้ยงแบบอดอยาก ก็จะขายหน้าตัวเอง จะบอกโดยการอยากกินของที่ผีอยากกิน ถ้าจะให้ผีออกจากร่างก็ต้องใช้คาถาอาคม หรือเรียกว่าเวทมนต์คาถา ต้องใช้ผู้เฒ่าผู้แก่ที่เก่ง ผีถึงจะกลัว และออกจากร่างคนนั้น หลังจากออกไปแล้วคนที่ถูกผีเข้าก็จะรู้สึกตัว แต่จะไม่รู้ว่าตอนที่ตัวเองถูกผีเข้าสิงนั้น ตัวเองทำอะไรลงไปบ้าง และญาติ พี่น้องก็ต้องเลี้ยงผีตามที่บอกไว้ ถ้าหากเราไม่เลี้ยงตามที่ผีอยากกิน มันก็จะไปเข้าคนอื่นอีก หรืออาจจะเข้าคนเดิม คนที่ถูกผีเข้าจะเป็นคนที่มีจิตอ่อน หรือขวัญอ่อน เขาเรียกว่าคนที่อ่อนแอ ผีกะนี้บางทีจะมาในรูปของผู้หญิง เขาบอกว่า เวลากลางคืนถ้าเป็นผู้หญิงที่ยังโสดยิ่งดึกก็จะยิ่งสวย ถ้าเป็นผู้ชายยิ่งดึกก็ยิ่งหล่อ ถ้าหากอยากจะรู้ว่าคน ๆ นี้เป็นคนที่นับถือ หรือเลี้ยงผีกะอยู่ ถ้าอยากรู้ก็ให้ใช้นิ้วมือถูที่ส้นเท้าแล้วมาทาที่หนัง หรือขอบตาก็จะเห็นเป็นสัตว์ (ลิง) จะเกาะอยู่ที่บ่าแล้วลิงตัวนั้นจะเลียสองข้างแก้ม จากการเลียของลิงนี้แหละเลยทำให้คน ๆ นั้นสวยตลอดเวลา หรือบางทีจะมาในรูปของการมาเที่ยว เราจะรู้ได้ว่าคน ๆ นั้นนับถือผีกะหรือเลี้ยง เช่นว่า ถ้าใครก็ตามที่นับถือผีกะ จะไปเที่ยวที่ไหนจะมีนกฮูกบินไปล่วงหน้า เช่นว่า วันนี้นกฮูกหรือนกเค้าแมวถ้าบินไปเกาะบ้านใคร พอวันรุ่งขึ้นก็จะมีคนมาเที่ยวที่บ้านนั้น เช่นนี้เราจะรู้เลยว่าคน ๆ นั้นเป็นคนที่นับถือหรือเลี้ยงผีกะ บางทีคน ๆ นี้ไม่ได้ตั้งใจนับถือแต่ตัวเองอยู่ในตระกูลที่ผู้เฒ่าผู้แก่ ปู่ ย่า ตา ยาย หรือ พ่อแม่ สืบทอดมาแต่กำเนิด ที่เคยนับถือหรือเลี้ยงมา ตัวเองก็ต้องเป็นทายาทสืบทอดมา ถ้าทายาทเป็นผู้หญิงแต่งงาน ฝ่ายผู้ชายก็ต้องสืบทอดตามผู้หญิงด้วย กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    : รท.ดร.ปรีชา หอมประภัทร ผู้ช่วยอธิการบดี ฝ่ายกิจการทั่วไป อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา ตำบลเวียง อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ผู้เก็บข้อมูล    :  พระชัชวาลย์ มาแก้ว นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : เวันอังคารที่ 13 กรกฎาคม 2547 เวลา 14.35 น.

ผู้เก็บข้อมูล กับ รท.ดร.ปรีชา หอมประภัทร

ผีกะ (ผีปอบ) อาศัยอยู่ตามต้นโพธิ์ต้นไทรภายในวัดที่พระและสามเณรไม่นิยมทำวัตรสวดมนต์ เพื่อหากินเข้าสิงชาวบ้านปวดหัว ให้เอาสิ่งของมาเลี้ยงมาให้กินถึงจะยอมออกจากร่างที่สิงนี้ เชื่อว่ามีอยู่เพราะเขาเล่าสืบต่อ ๆ กันว่ามีอยู่ ชอบเข้าสิงคนที่มีท้องเพราะจะกินสองคนทั้งแม่และลูก เขาจะเอาว่านมหาหิงหรือว่านไฟ มาจี้ตามตัวคนที่ถูกผีเข้าสิง หรือตีเบา ๆ ไม่ได้ตีแรง เวลาไล่ผีออกต้องพูดไม่ดีเพราะเป็นผีไม่ใช่เทพ บางคนอาจจะเคยเห็น หนังสือพิมพ์ก็ลงเรื่องสามเณรปอบกินไก่สด ๆ ในสมัยก่อนชาวอีสานเวลามีงานจะเปิดเพลงต่าง ๆ ดัง ๆ ผีปอบได้ยินเสียงก็อยากจะกินเสียงคนร้อง ก็ไปสิงอยู่ในแผ่นเสียงเพลงแล้วถูกเข็มเครื่องเล่นแผ่นเสียงปักอยู่ไม่สามารถออกมาได้ พอช่วงหนึ่งเจ้าอาวาสไปยกเข็มแผ่นเสียงออกจึงออกมาได้ หิวมากเพราะไม่ได้กินอะไรมาหลายวันแล้ว กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :   พ่อหนานดวงต๋า คำดี อายุ 76 ปี บ้านเลขที่ 15 หมู่ที่ 11 บ้านป่าอ้อดอนชัย ตำบลป่าอ้อดอนชัย อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ผู้เก็บข้อมูล    :  นายชัชวาล ปัญญาไชย นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547

ผู้เก็บข้อมูล กับ พ่อหนานดวงต๋า คำดี

ผีกะ ได้ประสบด้วยตนเองมา คือผีมันมาเข้าสิงคน มันจะออกปากพูด ออกปากคนเรา แล้วจะมีหมอผีเสกสรรพคุณคาถาไล่ผี ใช้คาถาแบบโบราณ เสกแบบโบราณ ใช้วิธีไล่ ทุบตี ผีกะจะกลัว ส่งเสียงร้อง ไห้ ฮือ ฮือ จะออกแล้ว จะออกแล้วจะออกแล้ว หมอผีจะถามว่าอยู่ที่ไหนอยู่บ้านนั่น บ้านนี่ ผีมันบอก สมมติว่าอยู่บ้านทุ่ง ได้มาเที่ยวที่นี่ มาหาคน หมอผีจะไล่ ทุบตี ผีกะกลัว เลยออก ตั้งแต่นี้ต่อไปจะไม่มาอีกเลย ผีทั้งหลายได้กล่าวมานี้ ข้าพเจ้าได้รู้และประสบมาด้วยตนเอง กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :   นางอวน ศิริชมภู อายุ 68 ปี บ้านเลขที่ 2 หมู่ที่ 11 บ้านป่าอ้อดอนชัย ตำบลป่าอ้อดอยชัย อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ผู้เก็บข้อมูล    :  นายชัชวาล ปัญญาไชย นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547	ผู้เก็บข้อมูล กับ นางอวน ศิริชมภู
ผีกะ มาเข้าคนจะร้องไห้ หมอเอาออก หมอเอาออก เวลามันออก เอาหม้อแกงคว่ำหัว จะมีหมอปุกเสกเอกออก ผีกะ กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :   คุณยายปี๋ ขยันขาย ปัจจุบันอายุ 70 ปี บ้านเลขที่ 460/1 หมู่ 3 ตำบลท่าวังทอง อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ผู้เก็บข้อมูล    :  นายชูเกียรติ จันทร์ผ่องศรี นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547	ผู้เก็บข้อมูล กับ คุณยายปี๋ ขยันขาย
ผีกะ เรียกอีกอย่างว่า “ผีปอบ” จะเป็นวิญญาณไม่เห็นตัว ชอบกินของดิบๆวิญญาณมักจะเป็นนกเค้าแมวมาก่อน ทำตาโต มักจะกินคนและสัตว์เป็นอาหาร ไม่มีวิธีใดที่จะปราบได้ ซึ่งถ้าพ่อ,แม่ เป็นผีกะ ลูกที่เกิดมาก็จะเป็นผีกะไปด้วย วิธีการเลี้ยงผีกะ เขาจะเอาไข่ 4 ฟอง และข้าว 4 ปั้น กลับขึ้นบน

 

วิทยากร    :   คุณยายบาง ไก่งาม ปัจจุบันอายุ 87 ปี บ้านเลขที่ 90 หมู่ 3 ตำบลต๋อม อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ผู้เก็บข้อมูล    :  นายชูเกียรติ จันทร์ผ่องศรี นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรวิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่เก็บข้อมูล : สิงหาคม 2547	ผู้เก็บข้อมูล กับ คุณยายบาง ไก่งาม
ผีกะ : จะเป็นผีผู้หญิงชอบมาเข้าสิงคน คนนั้นจะรู้สึกกระสับกระส่าย และก็นำคนที่มีคาถาอาคมมาไล่ผีออก และถามเป็นใครมาจากไหน บางครั้งก็บอกบางครั้งก็ไม่บอก และจะเป็นตระกูลของมันเลยที่สืบทอดกันมานานแล้ว แต่ปัจจุบันนี้ไม่มีแล้ว กลับขึ้นบน

 

วิทยากร     :    นายบุญส่ง มะโนยศ อายุ 58 ปี อยู่บ้านเลขที่ 159 หมู่ 1 ตำบลนางแล อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ผู้เก็บข้อมูล     :     นายบัญชร เตปินยะ นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศ จังหวัดพะเยา วันที่ : สิงหาคม 2547

ผู้เก็บข้อมูลกับ นายบุญส่ง มะโนยศ

เรื่องเก่า เล่ากันมาสมัยก่อน มี ผีกะ ผีกะสือ ผีโพง เขาจะมีแบ่งปันกัน โดยมีการทำสวยใส่ดอกไม้ หรือ ซอง แต่ละสวยก็จะเป็นผีต่าง ๆ เพื่อให้นำไปบูชา ไม่เรียกว่าเป็นการซื้อขาย ถ้าใครไปเอาสวยที่มี ผีกะไปบูชา ยึดถือ ถ้าบูชาดีจะช่วยเกื้อหนุนต่าง ๆ ค้าขายก็ร่ำรวย ทำไร่ ทำนา ก็จะมีผลผลิตมาก ถ้าคนไหนนำไปบูชาแล้วเลี้ยงไม่ดี ไม่เอาใจใส่ ก็จะกลับย้อนมาทำร้ายคนที่นำมาบูชา จะทำให้เจ้าของขายหน้า บางครั้งก็จะออกไปทำร้ายคนอื่น คือไปสิงอยู่กับคนอื่น แล้วจะทักกินนั้นกินนี้กับคนที่ถูกสิง ถ้ามีหมอผีดี ๆ ก็จะเอาหม้อแกงมาสวมที่หัวแล้วเอาช้อนมาขูดที่หม้อแกงพอถึงวันรุ่งขึ้น เจ้าของ ผีกะคือ คนที่นำผีมาเลี้ยงแล้วเลี้ยงไม่ดี ผมบนหัวก็จะหายไปหมด ก็ไม่กล้าออกจากบ้านก็ทำให้ชาวบ้านรู้ว่าคนคนนี้เป็นผีกะ ก็จะอาย เป็นการขายหน้าผู้ที่เอาผีกะมาเลี้ยงดูและดูแลไม่ดีจึงเข้าไปสิงคนอื่น กลับขึ้นบน

 

ชวนกันเป็นชาวคติชน || การศึกษาความเชื่อฯ